در سده اخیر، متفکران بزرگی را می توان یافت که برای تحقق آرمان تشکیل امت واحده و تمدن اسلامی زحمات و مشقات فراوانی را متحمل شدند. پرسش این تحقیق آن است که ارکان شکل گیری امت واحده اسلامی از نظر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری به عنوان دو رهبر مهم ترین و بزرگ ترین انقلاب که پسوند «اسلامی» را هم به همراه دارد، چیست؟ برای پاسخ به این مساله به سراغ آثار و مکتوبات امام و رهبری رفتیم و با چارچوب نظری برآمده از آثار حضرت امام به واکاوی اندیشه آنان پرداختیم. دین، عقلانیت، علم و اخلاق از دیدگاه امام و مقام معظم رهبری به عنوان ارکان چهارگانه تشکیل امت واحده و تمدن اسلامی هستند.

بررسی ماهیت ساختار امت واحده شامل اهداف و ویژگی های آن مبتنی بر رویکرد غایت شناسانه در نگاه نظام مند یکپارچه با بهره گیری از آیات قرآنی و روش توصیفی تحلیلی مد نظر این نوشتار است. برای تحقق این منظور متن مقاله با مبحث نظریه سیستم ها به عنوان نوعی روش شناسی علمی و نگرش به جهان آغاز شده که بر پایه به کارگیری رویکرد سیستمی انجام می گیرد، و کوشیده ایم بحث به گونه ای پیش رود که به تبیین تفکر سیستمی بینجامد. پس از آن، ساختار مطلوب امت واحده مبتنی بر رویکرد فوق، به عنوان تفکر سیستمی الاهی تبیین شده است. وجود تفکر سیستمی در اسلام و آموزه های جهان شمول آن تامین کننده عالی ترین غایات و ضامن سلامت و پویایی امت واحده است، چراکه شاکله غایی ساختار امت واحده در مسیر نهایی طبق وعده قرآنی، قرب الی اله است که برای همه دوران ها، زمینه ساز اصلی برخورداری انسان ها از حیات طیبه دنیوی و اخروی است.

حکومت واحد جهانی از جمله اهداف والا شریعت و مقصود أعلی از تشریع احکام اسلامی است. «حکومت» به عنوان مهمترین نهاد سیاسی بشر دارای 2 پایه کلی است که اولی بیانگر شکل و صورت آن و دومی نشانگر حقیقت و محتوای آن است و هر یک از این 2 رکن از مولفه هایی تشکیل شده است. در بحث شکل و صورت حکومت، عالمان و اندیشمندان فقه و سیاست، مولفه هایی را جهت تشکیل نهاد حکومت بر شمرده اند، از جمله این مولفه ها، مولفه «اُمّت واحد» است. پرسش این است که چه عناصری باید در میان مسلمانان و جامعه اسلامی محقق شود تا مفهوم « اُمت واحد» به معنای واقعی آن محقق شود؟ در این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ایی و نرم افزار های مرتبط، به تبیین عناصر لازم و موثر در راستای تحقق مفهوم مزبور به عنوان یکی از مولفه های لازم برای تشکیل حکومت جهانی اسلام پرداخته است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که در ادله استنباط احکام شرعی (آیات و روایات) و قواعد فقه مرتبط با مباحث حکومت اسلامی از جمله قاعده «تعاون بر امور نیک» و قاعده «حفظ نظام» و...، 3 ویژگی اصلی را برای تحقق مفهوم «اُمّت واحد» می توان بر شمرد به گونه ای که هر 3 عنصر با هم باید در میان افراد یک جامعه مسلمان وجود داشته باشد تا آن جامعه را تبدیل به «اُمت واحد» کند. این 3 عنصر عبارتند از: رعایت اعتدال و میانه روی، روحیه خدمت رسانی و ایثار، عدم اختلاف در أمر دین و تبعیت از حاکم اسلامی.

چکیده فارسی:پرسش پژوهش حاضر این است که چه تعاملاتی میان بیداری اسلامی و شکل گیری امت اسلامی وجود دارد؟ لذا با استفاده از روش توصیفی - تحلیل اسنادی و با ارائه مستندات قرآنی و روایی و ذکر شواهدی از آراء اندیشمندان و مصلحانی همانند امام خمینی (قدس سره)، سعی شده این مفروض اثبات گردد که میان بیداری اسلامی و وحدت امت اسلامی تعاملات راهبردی وجود دارد و از مولفه های اساسی تحقق همدیگر به شمار می آیند.نگارنده بر این باور است که یکی از مصادیق اساسی بیداری اسلامی توجه به آرمان وحدت مسلمانان و ایجاد امت اسلامی است، همچنان که یکی از راهکارهای اسلامی و زمینه ساز وحدت مسلمانان و شکل گیری امت اسلامی، آگاهی بخشی و بیدارسازی مسلمانان نسبت به آرمان ها، اهداف و وظائف اسلامی است. رمز اتحاد ملل مسلمان در تحقق اسلام و پایبندی واقعی مردم و زمامداران آنها به این دین حنیف نهفته است تا به دور از هر عامل تفرقه برانگیزی، مسیر اتحاد و همبستگی امت در پرتو مکتب توحید، هموار و مهیا گردد. البته یکی از آفات جریان بیداری اسلامی امروز، عملکرد تفرقه انگیز جریان های افراطی سلفی وهابی است که مبارزه با چنین جریانی، اولین اقدام راهبردی در جهت تحقق آرمان وحدت امت اسلامی است.   چکیده عربی:السؤال الذی یطرحه البحث هو: ما هی العلاقة بین الصحوة الإسلامیة و قیام الأمة الإسلامیة؟ و بالأستفادة من المنهج الوصفی التحلیلی للوثائق و بتقدیم مستندات و شواهد قرآنیة و روائیة و الاتیان بشواهد من آراء العلماء و المصلحین من امثال الإمام الخمینی (قدس سره)، یسعی الباحث الی اثبات فرضه و هو وجود علاقة و ارتباط استراتیجی بین الصحوة الإسلامیة و وحدة الأمة الإسلامیة. و ان کمل منها تأثیر اساسی علی ظهور الآخر و قیامه. و یعتقد الکاتب ان الإهتمام بمسألة الوحدة الإسلامیة و قیام الأمة الإسلامیة یعد من المصادیق الأساسیة للصحوة الإسلامیة، کما ان احد السبل الإسلامیة التی توفر ارضیة الوحدة الإسلامیة و قیام الأمة الإسلامیة، هو الوعی و الصحوة بین المسلمین تجاه المثل و القیم و الأهداف و المسؤولیة اللإسلامیة. ان رمز اتحاد الشعوب الإسلامیة یمکن فی تحقیق و تطبیق الإسلام و الإلتزام الحقیقی به من قبل الناس و الحکام، و بذلک تتهیا الفرصة و الأرضیة المناسبة لوحدة و تضامن الأمة فی ضوء التعالیم التوحیدیة و یکون الإبتعاد عن عوامل التفرقة. و لعل احد آفات تیار الصحوة الإسلامیة المعاصر و تحدیاته، هو السلوک التفریقی الذی تمارسه التیارات المتطرفة السلفیة الوهابیة، و من هنا تکون مواجهة هذه التیارات الخطوة الإستراتیجیة الأولی من اجل تحقیق هدف و غایة وحدة لأمة الإسلامیة.

در آیات قرآن بر این حقیقت تاکید شده که مردم امت واحده ای بودند (بقره/213) و یا اگر خداوند اراده می کرد آنها را همواره بر امت واحده ای قرار می داد (مایده/48، یونس/19، هود/118، نحل/93، شوری/8 و زخرف/33). مفسران از گذشته تاکنون با ارایه تفاسیر متفاوت سعی کرده اند، معنای امت واحده را بیان کنند. تقریبا قریب به اتفاق مفسران منظور از امت واحده را در این آیات و آیه 118 سوره هود به معنای امتی که دارای دین حق باشد، تفسیر کرده اند. برخی از مفسران نیز تفسیری متفاوت از هر یک از آیات بیان کرده و معتقدند این آیات مفهوم واحد و مشترکی ندارند. از سویی دیگر تفسیر ارایه شده از سوی مفسران، با روایات معصومین و اقوال برخی از صحابه نیز هماهنگ نیست. این مقاله در پی ارایه تفسیری متفاوت و یکپارچه از این دسته از آیات به ویژه آیه 118 سوره هود است تا مفهوم به دست آمده از امت واحده بر همه آیات صدق کند. نتیجه به دست آمده آن است که منظور از امت واحده در این آیه و همه این آیات برعکس نظر مفسران، امتی است که بر ضلالت و گمراهی باشد نه بر حق و ایمان.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

جهان وطنی ایده ای است که بر مبنای آن انسان ها بدون توجه به وابستگی های نژادی، ملی، مذهبی، فرهنگی و. . .، همگی از شهروندان یک اجتماع واحد محسوب می شوند. از طرف دیگر، مفهوم امت واحده اسلامی نیز ناظر بر وحدت آحاد بشر، اما بر مبنای اتحاد ایدیولوژیک و اسلامی میان آن هاست. از این دیدگاه، شاید بتوان اندیشه امت واحده اسلامی را به نوعی «جهان وطنی اسلامی» تعبیر کرد. حال سوال این است که اولا قانون اساسی و رویه عملی جمهوری اسلامی ایران متاثر از کدام یک از اندیشه های مذکور بوده و ثانیا نگاه آرمانی نظام اسلامی حاکم بر کشور به مقوله اتحاد میان مسلمانان و استقرار یک حکومت واحد جهانی، تا چه حد با موازین حقوق بین الملل منطبق است؟ یافته های تحقیق که مبتنی بر روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است، حکایت از این دارد که جمهوری اسلامی از لحاظ نظری و رویه عملی، ضمن تلاش در جهت تحقق جامعه مبتنی بر اندیشه امت واحده و استقرار حکومت جهانی اسلام، خود را همواره متعهد به اصول پذیرفته شده در حقوق بین الملل، از جمله اصل عدم مداخله می داند. اهمیت تحقیق در تنویر افکار نسبت به انطباق رویکرد کشورمان در جهان وطنی بر مبنای امت واحده با موازین حقوق بین الملل است.

وحدت و همدلی و ترک جدال و تفرقه، از اصولی ترین آموزه های مترقی و بلند انسانی است. محیط به عنوان بستر زندگی انسان، یکی از عواملی است که می تواند بر شکلگیری این مهم اثر گذارده و در صورت عدم ایفای نقش مطلوب خویش، می تواند انسان را از این هدف دور سازد. این پژوهش با هدف دستیابی به مولفه های کالبدی محیط در راستای تسهیل همدلی و وحدت میان مردم جامعه؛ ابتدا به بررسی مفهوم باهمستان در معماری و شهرسازی پرداخته و سپس ضمن پیوند آن با مفهوم امت واحده، و تکیه بر ماهیت امکان دهندگی محیط، برای شکلگیری وفاق و همدلی میان اقشار جامعه در بستری از فرهنگ اسلامی، مولفه های کالبدی ارائه نمود. سوال اصلی این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد کیفی به انجام رسیده است، چگونگی یاری رسانی مولفه های کالبدی محیط، به ایجاد وحدت، همدلی و وفاق میان مردم از منظر اندیشه اسلامی است. با تحقق یافته های این تحقیق که معرف چند ویژگی کالبدی برای محیط مصنوع است، می توان امید داشت که محیط، بستری برای شکلگیری وحدت در میان امت گردد.

یتناول هذا المقال دراسة العلاقة بین الأمة الإسلامیة والمجتمع الولائی ضمن إطار نموذج النظام العالمی الإسلامی. النموذج المنشود للنظام العالمی، المستلهم من التعالیم الإسلامیة، هو "نظام الأمة ـ الإمام". ومن جهة أخری، تؤکد المصادر الإسلامیة علی نمط من التفاعلات الاجتماعیة بین المسلمین یُعرف بـ"الولایة"، وهو ما یشکّل أساس المجتمع الولائی .السؤال المحوری فی هذا البحث یتمثل فی ماهیة النسیج الاجتماعی لنظام القائم علی الأمة، وطبقاته، وخصائصه، والعلاقات المتبادلة بینها. ویهدف المقال إلی توضیح الطبقات الاجتماعیة فی نموذج الأمة ـ الإمامة، وتحلیل العوامل المکوّنة للنسیج الاجتماعی، ودراسة عمق النمطیة فی کل طبقة، ودور الطبقات الأعمق فی تنظیم الطبقات السطحیة، وکیفیة إسهام کل طبقة فی تشکیل مستویات متمیزة من النمطیة السلوکیة، والهُویّاتیة والوجودیة، والتنظیم الاجتماعی. الفکرة المرکزیة التی ینطلق منها البحث هی أن نظام الأمةـ الإمامة هو نظام اجتماعی یتکوّن من طبقتین متداخلتین: مجتمع المسلمین والمجتمع الولائی، ویُعدّ جزءًا من المجتمع التوحیدی. ویشکّل المجتمع الولائی النواة المرکزیة والمحور الجوهری للأمة، إذ لا یمکن الحدیث عن نشوء الأمة دون وجود هذا المجتمع. یطرح هذا البحث فکرة "النظام الشبکی" فی مقابل "النظام الهرمی"، لیُسند إلی المجتمع الولائی دورًا یتجاوز کونه أعمق طبقة اجتماعیة فی نظام الأمة ـ الإمامة؛ إذ یرتقی بهذا الدور لیجعل من المجتمع الولائی محورًا مرکزیًا ونواةً أساسیةً للنظام، ویُبرز مکانته فی تحوّل مباحث السلطة، والشرعیة، والمفاهیم الأساسیة لعلم السیاسة ضمن نظام الأمة الإسلامیة. وقد اتّبع البحث منهجًا تحلیلیًا ـ استنتاجیًا، مستندًا فی الرجوع إلی المصادر الإسلامیة إلی الأسالیب البحثیة المعتبرة والمتعارف علیها فی دراسة النصوص الإسلامیة. یتکوّن المقال من قسمین رئیسیین: یتناول القسم الأول خصائص الطبقات الاجتماعیة، بینما یرکّز القسم الثانی علی موقع المجتمع الولائی فی تحوّل المفاهیم السیاسیة. فی القسم الأول، یُعرض المجتمع التوحیدی بوصفه فضاءً یقوم علی إیمان مشترک یتمحور حول العدالة والقسط فی تنظیم البنیة الاجتماعیة، حیث تُضمن حقوق أصحابها وقیمهم علی أساس الأمر القدسی. یتشکّل المجتمع الإسلامی ضمن المجتمع التوحیدی، وعلی أساس توضیح الحقوق والقیم وفقًا للشریعة والمنهج الإسلامی. هذا النسیج الاجتماعی یتمتّع بجوهر أعمق من مجرد الإیمان المشترک، ویُنتج ثقافةً مستقلةً تُسهم فی بناء الهویة. وتقتضی هذه المرحلة من التنظیم تحدید حدود التضحیة، ونمط التمییز بین الذات والآخر، ومعاییر الصداقة والعداوة؛ وفی ضوء ذلک، یصبح المجتمع الإسلامی قادرًا علی رسم الحدود الجغرافیة والهوویة، وتعزیز التماسک فی مواجهة القوی الخارجیة، والحفاظ علی استقلاله وسیادته علی مجاله الخاص. وتُشکّل هذه القدرة أرضیةً للارتقاء بعملیة بناء المجتمع من مجرد مسلمین إلی مسلمین مؤمنین، وتحقیق المجتمع الولائی. ومع ذلک، فإن المجتمع المسلم یتکوّن من بنیةٍ تضمّ جزءًا یعیش فی حالة من التردد والشکّ الفکری والسلوکی والإیمانی؛ ومن ثمّ، فإن تحقیق نظام قائم علی الالتزام الداخلی والمسؤولیة الجماعیة، وهو ما یتطلّبه النظام الشبکی، یُعدّ أمرًا عسیرًا فی هذا السیاق. وبناءً علیه، یُنظّم المجتمع وفقًا للنظام الهرمی ومتطلباته، لتحقیق منظومة الالتزام والطاعة. یُعدّ المجتمع الولائی النقطة المرکزیة وأعمق طبقة اجتماعیة فی بنیة الأمة، إذ یقوم علی روابط قلبیة عمیقة مع الأمر القدسی، ویُشکّل ثمرةً لأولئک الأولیاء الذین یتّسمون بالإیمان والالتزام، ویعشقون المسؤولیة بإخلاص. هؤلاء، بصدقهم وتعهدهم، قادرون علی تحویل النظام الهرمی إلی نظام شبکی ولائی، ویُسهمون من خلال الأرکان الثلاثة: الإیمان، الألفة، والالتزام، فی بناء حقیقة المؤسسات الاجتماعیة المنظمة ضمن نظام الأمة ـ الإمامة، وهی: الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، التولی والتبری، والولایة الاجتماعیة. فی القسم الثانی، یُبحث دور المجتمع الولائی بوصفه محورًا لنظام الأمة. ویُمیّز المقال بین النظام الهرمی (القائم علی القوة والإکراه) والنظام الشبکی (القائم علی التعاون والتآلف)، ویُقدّم تصورًا للمجتمع الولائی باعتباره تجسیدًا للنظام الشبکی، مما یفتح المجال لتحوّل المفاهیم الأساسیة فی علم السیاسة فی ضوء هذا التعریف الجدید. فی تحوّل الطاعة والإلزام السیاسی، یتناول البحث مفهوم "النظام العاشقانی" فی مقابل "النظام الاستعبادی"، وفی تحوّل المنطق الحسابی، یُرکّز علی النموذج السلوکی القائم علی الإیثار وقبول الحق. وفی مجال الحُکم، یُصبح الإمام ـ من خلال مسار الهجرة والبعثة والجهاد والشهادة ـ قدوةً فی الفضائل للأمة، ویُنظّمها فی إطار الحقوق المتبادلة بین الوالی والرعیة. أما فی السیاسة، فإن تنظیم السلطة یتمّ فی سیاق المجاهدة من أجل بلوغ الأمر المتعالی، ویُبنی علی أسس العدالة والحریة والروحانیة. وتُعدّ الولایة مزیجًا من الحاکمیة والمحبّة، وهی تبتعد عن نموذج الحاکمیة الحدیثة القائم علی احتکار القوّة. وفی النهایة، تترکّز السیاسة علی حفظ العدالة لا علی موازنة القوی. فی الخاتمة، یُنظر إلی المجتمع الولائی بوصفه النواة المعنویة للنظام الإسلامی، وهو نظام شبکی وعاشقانی، فی حین تتّسم الطبقات الأخری بالطابع الهرمی. یقوم المجتمع المسلم بتحدید الحدود، بینما یُقاوم المجتمع التوحیدی الطاغوت. وفی النموذج المثالی، تُنظّم علاقات السلطة وفقًا للمنطق الولائی، ویُعدّ الفاعلون الولائیون روّادًا اجتماعیین فی طلیعة الحرکة. وتُسهم هذه الطبقات فی تشکیل دینامیات العلاقات الدولیة فی العالم الإسلامی

ساختار نظام جهانی در واقع تسلط ظالم بر مظلوم و یک رابطه ظالمانه و غیرانسانی است. سلطه گر در این نظام به دنبال تأمین منافع خویش از طریق چپاول کردن ثروت بومی و منابع تحت سلطه است و به غیر از این نیز راضی نمی شود. امام خمینی قدس سره با شناخت چهره واقعی نظام سلطه، امت اسلامی را با فریاد بیدار باش به هوشیاری در برابر نظام سلطه فرا خواند و با ارائه راهبردهایی آنها را به مقابله با سلطه گران دعوت کردند. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی به این پرسش، پاسخ خواهد داد که امام خمینی قدس سره چه راهبردهایی را برای امت اسلامی، جهت مقابله با نظام سلطه بیان کرده است؟ چهار راهبرد معنوی، سیاسی و اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و دفاعی و یازده شاخص به عنوان مهم ترین پاسخ این پرسش است که امت اسلامی می تواند با اتکا و اهتمام به آن زندگی شرافتمندانه و عزتمندانه داشته باشند.